Basisuitgaven zoals wonen en eten worden steeds duurder. Mede hierdoor blijft armoede een voortdurend probleem in Nederland. Voor sommigen betekent dit dat ze zelfs hun meest essentiële behoeften niet kunnen betalen.
Menstruatie is een zo’n basisbehoefte.
Voor bijna de helft van de wereldbevolking zijn menstruatieproducten net zo essentieel als wc-papier of een tandenborstel. Maar door stigma’s en schaamte wordt er nauwelijks over gepraat. Wie onvoldoende geld heeft voor menstruatieproducten, voelt zich daardoor vaak nog meer geïsoleerd.
Hier beantwoorden we de vragen die ons het vaakst worden gesteld:
“Wat is menstruatiearmoede?”
Menstruatiearmoede betekent onvoldoende of onregelmatig toegang hebben tot de producten en informatie die nodig zijn voor een veilige en gezonde menstruatie. Het gaat niet alleen om geld, maar ook om kennis: wat is normaal, welke producten zijn geschikt, en waar kun je ze (gratis) krijgen als dat nodig is?
“Hoe groot is dit probleem?”
In 2022 deed Neighborhood Feminists het eerste ooit kwantitatieve onderzoek naar menstruatiearmoede in Amsterdam. Wat bleek er? Meer dan een kwart van de menstruerende mensen kon het afgelopen jaar minstens één keer geen menstruatieproducten betalen. Nog eens 38% redde het nét, maar moest daarvoor bezuinigen op boodschappen (38%), gezondheidsproducten (22%) of schoolspullen (11%). Bij jongeren tussen 12 en 17 jaar liep dit zelfs op tot 70%.
In 2024 deden we het grootste landelijke onderzoek ooit over menstruatiearmoede. En? Onze directe hulp en beleidsbeïnvloeding hebben ertoe bijgedragen dat menstruatiearmoede in Amsterdam bijna is gehalveerd: van 27% naar 14%, slechts 1% boven het huidige landelijke gemiddelde van 13%.
Landelijk hebben helaas ongeveer 765.000 mensen moeite om de producten te krijgen die ze nodig hebben. Voor 400.000 mensen – 1 op de 8 menstruerende personen – is dat simpelweg onmogelijk.
Maar het probleem beperkt zich allerminst tot Nederland. Mede-auteurs (en NF-adviseurs) Maria Carmen Punzi en Nicole Spohr presenteerden hun bevindingen over menstruatiearmoede in de EU tijdens de allereerste sessie over menstruatierechtvaardigheid in het Europees Parlement. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van Europarlementariërs, maar maakte ook deel uit van de inzet van #menstrualmatterseu — een brede coalitie van Europese organisaties tegen menstruatiearmoede, waaronder Neighborhood Feminists.
“Wat doet Neighborhood Feminists tegen menstruatiearmoede?”
Neighborhood Feminists pakt menstruatiearmoede aan met directe hulp én structurele oplossingen.
We zorgen voor direct hulp door het beheren 65 Menstruation Stations – zelfbedieningskasten geplaatst door heel Amsterdam, gevuld met gratis menstruatieproducten. Deze zichtbare Stations maken het onderwerp bespreekbaar en verlagen de drempel om hulp te vragen.
We pleiten voor structurele verandering door samenwerking met beleidsmakers, bedrijven en non-profits om menstruatiearmoede duurzaam aan te pakken, onderbouwd met data uit ons onderzoek.
Door bewustwording delen we kennis en doorbreken we taboes, online en in gemeenschappen, zodat mensen meer autonomie krijgen over hun menstruatie gezondheid en volwaardig kunnen deelnemen aan school, werk en in de samenleving.
“Wat als mensen te veel meenemen of misbruik maken van gratis producten?”
Net zoals niemand wc-papier of de gratis vorkjes uit de supermarkt hamstert, zien we weinig misbruik van menstruatieproducten. En als iemand meer meeneemt dan nodig, is dat vaak om anderen te helpen. In de praktijk is de behoefte zó groot dat het risico op misbruik verwaarloosbaar is.
“Zijn menstruatieproducten eigenlijk zo duur?”
Menstruatie kosten verschillen per persoon. Gemiddeld gebruikt iemand in een leven 12.000 tampons of maandverband, met een totale kost tussen €480 en €5.520. De brede prijsrange komt door medische factoren: wie bijvoorbeeld gevoelig is voor infecties, heeft vaak duurdere hypoallergene of geurvrije producten nodig.
Maandelijks komt dit neer op ongeveer €3,93 per persoon – en dat is zonder andere benodigdheden zoals pijnstillers bij te tellen. Voor mensen met financiële problemen telt élke cent. €3,93 kan ook drie wasbeurten, vijf tot zeven warme douches, of drie kinderontbijtjes bekostigen.
“Waarom niet gewoon armoede in het algemeen aanpakken in plaats van alleen menstruatiearmoede?”
Armoede is complex en vaak onzichtbaar, maar beïnvloedt alle aspecten van iemands leven. Daarom pleiten wij voor een landelijke, structurele strategie inclusief een hoger minimumloon dat beter aansluit bij de werkelijke kosten van het dagelijks leven.
Menstruatiearmoede wordt veroorzaakt door geldgebrek, maar heeft directe gevolgen voor kansen en volksgezondheid. Mensen blijven menstrueren, óók als ze geen geld hebben. Daarom blijven wij focussen op menstruatiearmoede.
“Sommige mensen zijn opgegroeid in armoede en ‘goed terechtgekomen’ zonder hulp. Waarom is dit nu ineens nodig?”
Vergelijk het even met gezondheidszorg: alleen omdat onze overgrootouders geen toegang hadden tot moderne behandelingen, betekent niet dat wij die nu niet nodig hebben.
Tijden veranderen, en dat opent nieuwe mogelijkheden – en logische beleidskeuzes. Het verminderen van menstruatiearmoede heeft positieve effecten op de hele samenleving, zoals betere onderwijsprestaties, meer werkproductiviteit en minder ongelijkheid.
“Wat zijn de maatschappelijke kosten van menstruatiearmoede?”
De gevolgen zijn significant. Ons onderzoek liet zien dat zes op de tien mensen die moeite hebben om menstruatieproducten te betalen, onveilige alternatieven gebruiken – zoals proppen wc-papier, zelfs intern. Dit kan leiden tot infecties, meer pijn en hogere zorgkosten.
Daarnaast beperkt menstruatiearmoede deelname aan de samenleving. Mensen missen school of werk, presteren slechter en lopen kansen mis.
“Waarom zeggen jullie niet gewoon ‘vrouwen’ als het over menstruatiearmoede gaat?”
Omdat niet alle vrouwen menstrueren, en niet iedereen die menstrueert een vrouw is. Trans mannen en non-binaire mensen kunnen ook menstruatie ervaren.
Wij strijden voor gelijke toegang tot menstruatieproducten voor iedereen die ze nodig heeft, ongeacht gender. Het erkennen van alle menstruerende mensen betekent niet dat vrouwen en meisjes er minder recht op hebben.
“En mannen dan?”
Niemand zou moeten worstelen met menstruatiearmoede – niet onze vrienden, niet onze familie, niemand. Hoe meer we erover praten, inclusief mannen, hoe makkelijker het wordt om samen een oplossing te vinden. Mannen blijven een essentieel onderdeel van.
Sommigen zeggen: ‘Waarom geen gratis scheermesjes voor mannen?’ Maar scheren is een keuze. Menstruatie niet. Menstruatiearmoede gaat over volksgezondheid, niet over uiterlijk. Gebrek aan menstruatieproducten beïnvloedt school, werk en dagelijks leven. Daarom horen ze net zo toegankelijk te zijn als wc-papier of zeep.
“Moet de overheid zich hier wel mee bemoeien? Is dit niet een persoonlijke verantwoordelijkheid?”
Overheden helpen al met basisbehoeften, zoals door voedselbanken en opvanglocaties. Toegang tot menstruatieproducten is net zo’n fundamentele kwestie van volksgezondheid.
Dit gaat overigens niet om het wegnemen van persoonlijke verantwoordelijkheid, maar om het geven van de mogelijkheid om verantwoordelijkheid te nemen. Daarom koppelen we gratis producten aan kennis-delen ook.
Menstruatiearmoede aanpakken is geen kwestie van liefdadigheid, maar van een eerlijke samenleving waarin iedereen zijn basisbehoeften kan vervullen en een waardig leven kan leiden.
NF-adviseur en menstruatieonderzoeker Maria Carmen Punzi sprak onlangs aan de Universiteit Maastricht. Luister mee terwijl Maria Carmen uitlegt hoe structurele ongelijkheid verbonden is met menstruatiegezondheid en zelfs geïnstitutionaliseerd is binnen onze samenleving, hoe dat concreet veranderd kan worden, en wat er op dit moment al in beweging is. Heb je nog vragen? Laten we het erover hebben.
